- كه قسمت آغاز آن باشد - در دنيا جريان مىيابد و آن مساله « توليت ما تولى » است . و قسمت ديگرش در آخرت بروز مىكند و آن مساله « اصلاء در جهنم » است . كه بد بازگشت گاهى است . * ( « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه . . . » ) * ظاهر اين آيه اين است كه مىخواهد جمله : * ( « نُوَلِّه ما تَوَلَّى وَنُصْلِه جَهَنَّمَ . . . » ) * را كه در آيه قبل بود تعليل كند ، البته اين بنا بر اين است كه آيات به يكديگر اتصال داشته باشند و در اين صورت آيه دلالت مىكند بر اينكه مشاقه و دشمنى با رسول ، شرك به خداى عظيم است و اينكه خداى تعالى اين گناه را كه به وى شرك بورزند نمىآمرزد و اى بسا اين معنا از آيه شريفه زير نيز استفاده شود كه مىفرمايد : « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّه وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللَّه شَيْئاً وَسَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ . إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّه ثُمَّ ماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ » « 1 » . چون ظاهر آيه سوم اين است كه مىخواهد مضمون آيه دوم كه به اطاعت خدا و اطاعت كردن از رسول امر مىكند را تعليل كند . در نتيجه بفهماند كه خروج از طاعت خدا و طاعت رسول او ، كفرى است كه هرگز آمرزيده نمىشود ، و اين را هم به حكم آياتى ديگر مىدانيم كه كفرى كه هرگز آمرزيده نمىشود شرك به خدا است . آنچه تا كنون استفاده كرديم از الفاظ آيه مورد بحث و آيات استشهادى بود ، حال بايد دانست كه از مقام آيه نيز مطلبى استفاده مىشود ، به اين بيان كه الحاق جمله * ( « وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ » ) * به جمله * ( « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه » ) * به اين منظور بوده كه بيان را تكميل كند و عظمت اين مصيبت شوم يعنى مشاقه و دشمنى با رسول را بفهماند . و ما در جلد چهارم اين كتاب مطالبى مربوط به اين آيه آورديم ( كه خواننده مىتواند بدانجا مراجعه كند ) . * ( « إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه إِلَّا إِناثاً » ) * كلمه « اناث » جمع كلمه « انثى » است ، وقتى گفته مىشود : « انث الحديد انثا . »

--> ( 1 ) محققا كسانى كه به كفر گرائيده و از راه خدا جلوگيرى كرده و با اينكه راه هدايت برايشان روشن گشت مع ذلك با رسول دشمنى ورزيدند ، بايد بدانند كه هرگز ضررى به خدا نمىرسانند و خداى تعالى به زودى اعمالشان را بىنتيجه مىسازد . هان ، اى كسانى كه ايمان آورديد خدا را اطاعت كنيد و رسول را فرمان ببريد و اعمال خويش را باطل مسازيد كه محققا كسانى كه كافر شدند و از راه خدا جلوگيرى كردند و در آخر كافر مردند ، خداى تعالى هرگز آنان را نمىآمرزد . « سوره محمد ، آيه 34 » .